Sinh non là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu dọa sinh non và khi nào cần đi khám ngay

Sinh non là một trong những biến cố sản khoa khiến nhiều mẹ bầu lo lắng, đặc biệt khi xuất hiện cơn gò, đau bụng, đau lưng, ra huyết hoặc ra nước âm đạo trước ngày dự sinh. Trên thực tế, không phải mọi cơn đau bụng trong thai kỳ đều là chuyển dạ, nhưng cũng không nên chủ quan vì có những trường hợp dọa sinh non tiến triển nhanh và cần được xử trí sớm.

Việc hiểu đúng về sinh non, nhận biết các dấu hiệu cảnh báo và đi khám kịp thời có ý nghĩa rất quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và bé.

Sinh non là gì?

Sinh non là tình trạng em bé chào đời trước khi thai được 37 tuần. Thai càng nhỏ tuần, nguy cơ biến chứng cho trẻ sơ sinh càng cao, đặc biệt ở những trường hợp sinh rất non tháng. WHO và ACOG đều sử dụng mốc dưới 37 tuần để xác định sinh non.

Sinh non có thể xảy ra theo hai tình huống thường gặp: chuyển dạ sinh non tự phát hoặc vỡ ối non/PPROM dẫn tới sinh sớm. Ngoài ra, cũng có những trường hợp bác sĩ buộc phải chấm dứt thai kỳ sớm vì lợi ích của mẹ hoặc thai nhi khi tiếp tục mang thai không còn an toàn.

Nguyên nhân sinh non

Chuyển dạ sinh non có thể được xem là con đường cuối cùng chung của nhiều quá trình bệnh sinh khác nhau, chứ không phải lúc nào cũng do một nguyên nhân đơn lẻ.

Bốn quá trình bệnh sinh chính liên quan đến chuyển dạ sinh non gồm:

1. Hoạt hóa trục hạ đồi – tuyến yên – thượng thận của mẹ hoặc thai do stress của mẹ hoặc thai
Khi cơ thể mẹ hoặc thai nhi chịu stress sinh lý hay bệnh lý, các tín hiệu nội tiết có thể thúc đẩy quá trình khởi phát chuyển dạ sớm hơn bình thường. Đây là một trong những cơ chế được nhắc đến trong bệnh sinh của sinh non.

2. Viêm ở màng rụng – màng đệm màng ối hoặc viêm toàn thân do nhiễm trùng
Tình trạng viêm, kể cả nhiễm trùng dưới lâm sàng, có thể làm tăng các chất trung gian gây co bóp tử cung, làm thay đổi cổ tử cung và thúc đẩy vỡ ối hoặc chuyển dạ sớm. Nhiễm trùng trong buồng ối đặc biệt liên quan đến chuyển dạ sinh non và PPROM, nhất là ở tuổi thai sớm hơn.

3. Xuất huyết màng rụng
Chảy máu ở vùng màng rụng hay các bất thường liên quan đến nhau thai có thể hoạt hóa các cơ chế sinh hóa dẫn tới co bóp tử cung và chuyển dạ sớm.

4. Căng giãn tử cung bệnh lý
Khi tử cung bị căng giãn quá mức, ví dụ trong đa thai, nguy cơ xuất hiện cơn gò và chuyển dạ sinh non sẽ tăng lên. Đây là một cơ chế rất quan trọng trên lâm sàng.

Điều cần nhớ là trong thực hành lâm sàng, nhiều cơ chế trên có thể cùng tồn tại ở một thai kỳ. Ví dụ, đa thai có thể vừa gây căng giãn tử cung, vừa làm tăng nguy cơ viêm, rỉ ối hoặc chuyển dạ sớm.

Những yếu tố nguy cơ quan trọng của sinh non

Nhiều yếu tố nguy cơ đã được ghi nhận có liên quan đến chuyển dạ sinh non. Trong đó, hai yếu tố nguy cơ mạnh nhất thường được nhắc đến là:

1. Đa thai

Song thai, tam thai hoặc thai nhiều hơn làm tử cung căng giãn quá mức và là một trong những yếu tố liên quan mạnh nhất với sinh non. ACOG ghi nhận sinh non là biến chứng thường gặp nhất của đa thai; hơn một nửa số trường hợp song thai sinh non, còn thai ba trở lên thì gần như luôn có nguy cơ sinh sớm rất cao.

2. Tiền sử sinh non trước đó

Khi thai phụ đã từng sinh non ở lần mang thai trước, nguy cơ sinh non ở thai kỳ sau sẽ tăng lên. Nguy cơ này còn có xu hướng tăng thêm nếu đã có nhiều hơn một lần sinh non trước đó. Đây là yếu tố nguy cơ quan trọng được ACOG nhấn mạnh khi đánh giá thai kỳ có nguy cơ cao.

Ngoài hai yếu tố mạnh trên, các yếu tố khác cũng thường liên quan gồm:

• cổ tử cung ngắn
• PPROM hoặc tiền sử vỡ ối non
• nhiễm trùng âm đạo, cổ tử cung, đường tiết niệu hoặc trong buồng ối
• nhau bong non hoặc xuất huyết thai kỳ
• một số bệnh lý mạn tính của mẹ như tăng huyết áp, đái tháo đường
• khoảng cách giữa hai lần mang thai quá ngắn
• hút thuốc lá hoặc tiếp xúc các yếu tố bất lợi trong thai kỳ.

Tuy nhiên, trong đa số trường hợp, không xác định được nguyên nhân hay yếu tố nguy cơ thật sự rõ ràng của chuyển dạ sinh non. Đây là điểm rất quan trọng vì có nhiều thai phụ không có tiền sử đặc biệt nhưng vẫn có thể sinh non.

Dấu hiệu dọa sinh non mẹ bầu không nên bỏ qua

Trước 37 tuần thai, mẹ bầu nên đi khám ngay khi có một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

Cơn gò tử cung xuất hiện đều

Bụng gò cứng từng cơn, lặp lại nhiều lần trong giờ, nhất là khi cơn gò ngày càng đều và rõ hơn.

Đau bụng dưới hoặc đau tức vùng hạ vị

Cảm giác đau âm ỉ, trằn bụng hoặc đau giống đau bụng kinh nhưng xảy ra sớm trước ngày dự sinh.

Đau lưng dưới âm ỉ

Một số trường hợp chuyển dạ sinh non bắt đầu bằng đau lưng liên tục, khác với đau mỏi thông thường.

Ra nước âm đạo

Ra nước loãng, kéo dài hoặc ra ồ ạt có thể gợi ý rỉ ối hoặc vỡ ối non.

Ra huyết âm đạo hoặc dịch nhầy hồng

Dù lượng ít, đây vẫn là dấu hiệu nên được đánh giá sớm.

Cảm giác nặng bụng, tụt thấp, tức vùng chậu

Thai phụ có thể cảm thấy em bé tụt thấp hơn bình thường hoặc vùng chậu bị đè nặng nhiều hơn.

Vì sao sinh non cần được theo dõi sát?

Sinh non không chỉ liên quan đến thời điểm em bé ra đời sớm hơn dự kiến, mà còn gắn với nguy cơ hô hấp kém, nhiễm trùng, khó bú, nằm hồi sức sơ sinh kéo dài và những ảnh hưởng phát triển lâu dài nếu tuổi thai quá nhỏ. WHO nhấn mạnh rằng trẻ sinh non, đặc biệt trẻ sinh rất non tháng, có nguy cơ tử vong và biến chứng cao hơn rõ rệt; nguy cơ này giảm đi khi được phát hiện và chăm sóc đúng cách.

Khi nào cần đi khám ngay?

Mẹ bầu nên đến cơ sở y tế ngay nếu trước 37 tuần có:

• bụng gò nhiều lần, đều hoặc đau tăng dần
• ra nước âm đạo, nghi rỉ ối hay vỡ ối
• ra huyết âm đạo
• đau lưng dưới liên tục hoặc đau bụng dưới rõ
• thai máy giảm
• cảm giác có điều gì đó không ổn so với bình thường.

Đi khám sớm giúp bác sĩ đánh giá cơn gò, cổ tử cung, tình trạng màng ối, tình trạng thai nhi và quyết định hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp.

Kết luận

Sinh non là tình trạng em bé chào đời trước 37 tuần thai. Về mặt bệnh sinh, chuyển dạ sinh non có thể là hậu quả cuối cùng của nhiều quá trình khác nhau, nổi bật là stress mẹ hoặc thai làm hoạt hóa trục HPA, viêm hoặc nhiễm trùng, xuất huyết màng rụng và căng giãn tử cung bệnh lý. Trong số các yếu tố nguy cơ, đa thai và tiền sử sinh non trước đó là hai yếu tố mạnh nhất. Dù vậy, rất nhiều trường hợp vẫn không tìm được nguyên nhân rõ ràng.

Điều quan trọng nhất với mẹ bầu là không chủ quan trước các dấu hiệu như gò bụng, đau lưng, đau bụng dưới, ra huyết hoặc ra nước âm đạo trước 37 tuần. Khám sớm luôn giúp tăng cơ hội xử trí kịp thời và cải thiện kết cục cho cả mẹ lẫn bé.

ĐÔI NÉT VỀ THANH TÂM

Phòng Khám Sản Phụ Khoa Thanh Tâm
Địa chỉ: Ô182, Lô DC 45, Đ D26, KDC Việt Sing, KP 4, P An Phú, TP Thuận An, T Bình Dương.
Email: phongkham@tamthanhnt.com
Hotline: 0898 328 279
Website: tamthanhnt.com
Google map: https://share.google/1hitRYemRwx4foTYQ