Tầm soát ung thư cổ tử cung: khi nào nên làm HPV test, Pap smear?

Ung thư cổ tử cung là một trong những bệnh ung thư phụ khoa có thể phòng ngừa và phát hiện sớm hiệu quả nhất. Phần lớn trường hợp liên quan đến nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài, và nếu được tiêm vaccine, sàng lọc đúng lịch, điều trị tổn thương tiền ung thư kịp thời thì nguy cơ tiến triển thành ung thư sẽ giảm đáng kể. WHO nhấn mạnh ung thư cổ tử cung phần lớn có thể phòng ngừa được nhờ tiêm vaccine HPV và tầm soát định kỳ.

Tầm soát ung thư cổ tử cung là gì?

Tầm soát ung thư cổ tử cung là việc làm các xét nghiệm để tìm nhiễm HPV nguy cơ cao hoặc những thay đổi bất thường ở tế bào cổ tử cung trước khi chúng tiến triển thành ung thư. Đây là điểm rất quan trọng: tầm soát không đợi đến khi có triệu chứng mới làm, mà nhằm phát hiện sớm ngay từ giai đoạn tiền ung thư. CDC cho biết cả HPV test và Pap test đều có thể giúp phòng ngừa ung thư cổ tử cung hoặc phát hiện bệnh sớm.

Vì sao nên tầm soát định kỳ?

Ung thư cổ tử cung thường phát triển chậm, đi qua giai đoạn tiền ung thư trong nhiều năm. Trong thời gian này, người bệnh có thể hoàn toàn không có biểu hiện gì. Chính vì vậy, nếu chỉ chờ đến khi ra huyết bất thường hoặc đau vùng chậu mới đi khám thì có thể đã bỏ lỡ giai đoạn can thiệp sớm. CDC nêu rõ các thay đổi tiền ung thư thường không gây đau hay triệu chứng và thường được phát hiện qua Pap test.

HPV test và Pap smear khác nhau thế nào?

Hai xét nghiệm thường gặp nhất là:

HPV test: tìm các type HPV nguy cơ cao có thể gây biến đổi tế bào cổ tử cung.
Pap test (Pap smear, phết tế bào cổ tử cung): tìm các tế bào bất thường hoặc tổn thương tiền ung thư ở cổ tử cung. CDC mô tả HPV test là xét nghiệm tìm virus HPV gây thay đổi tế bào cổ tử cung, còn Pap test là xét nghiệm tìm các thay đổi tiền ung thư có thể trở thành ung thư nếu không được xử trí phù hợp.

Nói đơn giản, HPV test tìm “nguyên nhân nguy cơ”, còn Pap test tìm “hậu quả sớm trên tế bào”. Ở nhiều cơ sở, bác sĩ có thể chỉ định một trong hai xét nghiệm hoặc kết hợp cả hai tùy tuổi, nguy cơ và điều kiện xét nghiệm.

Khi nào nên tầm soát ung thư cổ tử cung?

Điểm này bệnh nhân hay hỏi nhất. Thực tế, các hướng dẫn có thể hơi khác nhau giữa các tổ chức chuyên môn. CDC và ACOG vẫn nêu lịch rất quen thuộc là bắt đầu Pap test từ 21 tuổi ở người nguy cơ trung bình; từ 30–65 tuổi có thể chọn một trong ba cách: HPV test đơn thuần mỗi 5 năm, co-test mỗi 5 năm, hoặc Pap test mỗi 3 năm. Trong khi đó, American Cancer Society ưu tiên bắt đầu sàng lọc từ 25 tuổi và ưu tiên HPV-based screening.

Với website phòng khám, bác có thể viết theo cách dễ hiểu và an toàn như sau:

• 21–29 tuổi: thường làm Pap test mỗi 3 năm; ở một số nơi có thể cân nhắc HPV test từ 25 tuổi nhưng Pap vẫn là lựa chọn quen thuộc.
• 30–65 tuổi: có thể chọn HPV test đơn thuần mỗi 5 năm, hoặc HPV + Pap test mỗi 5 năm, hoặc Pap test mỗi 3 năm.
• Trên 65 tuổi: có thể ngừng sàng lọc nếu trước đó đã tầm soát đều và có đủ số lần kết quả bình thường theo khuyến cáo.

Có phải năm nào cũng cần làm không?

Không nhất thiết. Một hiểu lầm rất phổ biến là cứ khám phụ khoa là phải “làm xét nghiệm cổ tử cung mỗi năm”. Thực tế, nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ trung bình và kết quả trước đó bình thường, khoảng cách giữa các lần tầm soát thường là 3 năm hoặc 5 năm, tùy loại xét nghiệm. Điều quan trọng hơn là đúng lịch, đúng loại xét nghiệm và tái khám đúng hẹn nếu có bất thường.

Ai cần kế hoạch theo dõi riêng?

Không phải ai cũng áp dụng cùng một lịch. Một số người cần được bác sĩ tư vấn riêng, có thể phải tầm soát sớm hơn hoặc theo dõi sát hơn, như:

• người nhiễm HIV hoặc suy giảm miễn dịch
• người từng có tổn thương tiền ung thư cổ tử cung hoặc ung thư cổ tử cung
• người đã có kết quả HPV/Pap bất thường trước đó
• người đã cắt tử cung nhưng còn hay không còn cổ tử cung, và lý do phẫu thuật là gì

ACOG lưu ý rằng các khuyến cáo sàng lọc thông thường áp dụng cho người nguy cơ trung bình, còn nhóm nguy cơ cao cần kế hoạch khác. CDC cũng nêu người trên 65 tuổi chỉ nên ngừng sàng lọc trong những điều kiện nhất định, và người đã cắt tử cung toàn phần vì bệnh lành tính có thể không cần tiếp tục sàng lọc cổ tử cung.

Tiêm vaccine HPV rồi có cần tầm soát nữa không?

Vẫn cần. Vaccine HPV giúp giảm mạnh nguy cơ nhiễm các type HPV thường gây ung thư cổ tử cung, nhưng không thay thế hoàn toàn cho tầm soát. CDC nêu rõ người đã tiêm vaccine HPV vẫn nên tiếp tục sàng lọc cổ tử cung định kỳ. Vaccine phòng nhiễm mới tốt hơn là điều trị nhiễm HPV đã có sẵn.

Khi nào cần đi khám sớm, không nên chờ đến lịch tầm soát?

Dù đang ở độ tuổi nào, bạn nên đi khám phụ khoa sớm nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• ra huyết sau quan hệ
• ra huyết giữa kỳ kinh hoặc sau mãn kinh
• khí hư thay đổi bất thường
• đau khi quan hệ
• đau vùng bụng dưới, vùng chậu hoặc đau lưng kéo dài

NHS lưu ý đây là các triệu chứng có thể gặp trong ung thư cổ tử cung, dù chúng cũng có thể do nhiều bệnh lành tính khác gây ra. Điểm quan trọng là đừng bỏ qua triệu chứng bất thường.

Tầm soát có đau không?

Thông thường, HPV test hoặc Pap smear diễn ra nhanh, thực hiện tại phòng khám. Bác sĩ sẽ đặt mỏ vịt để quan sát cổ tử cung và lấy mẫu tế bào. Nhiều người chỉ cảm thấy hơi khó chịu hoặc tức nhẹ trong thời gian ngắn. CDC mô tả cả hai xét nghiệm đều có thể thực hiện tại phòng khám hoặc cơ sở y tế, và mẫu tế bào được gửi đến phòng xét nghiệm để phân tích.

Nếu kết quả bất thường thì có phải bị ung thư không?

Không. Kết quả bất thường không đồng nghĩa chắc chắn bị ung thư. Nhiều trường hợp chỉ là thay đổi nhẹ liên quan HPV và có thể cần theo dõi lại sau một khoảng thời gian nhất định. CDC cho biết kết quả Pap bất thường thường không có nghĩa là đã bị ung thư cổ tử cung; trong nhiều trường hợp, đó là các thay đổi tiền ung thư cần được đánh giá tiếp để quyết định theo dõi hay điều trị.

Kết luận

Tầm soát ung thư cổ tử cung là một việc làm nhỏ nhưng có giá trị rất lớn đối với sức khỏe phụ nữ. Điều quan trọng không phải là “làm càng nhiều càng tốt”, mà là làm đúng thời điểm, đúng xét nghiệm và theo dõi đúng hướng dẫn. Nếu bạn đã có quan hệ tình dục, đang trong độ tuổi cần sàng lọc, hoặc có các dấu hiệu như ra huyết bất thường, khí hư bất thường hay đau khi quan hệ, hãy đi khám phụ khoa để được tư vấn lịch tầm soát phù hợp.

ĐÔI NÉT VỀ THANH TÂM

Phòng Khám Sản Phụ Khoa Thanh Tâm
Địa chỉ: Ô182, Lô DC 45, Đ D26, KDC Việt Sing, KP 4, P An Phú, TP Thuận An, T Bình Dương.
Email: phongkham@tamthanhnt.com
Hotline: 0898 328 279
Website: tamthanhnt.com
Google map: https://share.google/1hitRYemRwx4foTYQ